کودکی در دل نابرابری و شکل‌گیری روحیه‌ی اعتراض

ریشه‌های طنز تلخ و نگاه انتقادی درم‌بخش را باید در کودکی‌اش جست‌وجو کرد. تجربه‌ی زیستن در خانواده‌ای پرتنش، تبعیض‌های عاطفی، کم‌مهری‌ها و نابرابری‌های روزمره، از او کودکی ساخت که خیلی زود مفهوم «حق» را فهمید. همان ترازو ساختن کودکانه برای تقسیم عادلانه غذا، نشانه‌ای زودهنگام از ذهنی معترض و عدالت‌خواه بود. دربخش در محیطی بزرگ شد که هنر، سینما و مطبوعات در آن حضور پررنگ داشتند. پدری نظامی اما هنرمند، سینما، رادیو، فیلم و سفرهای شهرستانی، همه بستری شدند برای شکل‌گیری نگاه تصویری او. تماشای مکرر فیلم‌ها، دیدن روایت‌های ناقص، و حتی نقالی پدرش به‌جای صدای سوخته‌ی آپارات، بعدها در آثار مینیمال و سمبلیک درم‌بخش بازتاب پیدا کرد.

ورود زودهنگام به مطبوعات و تولد یک امضا

درم‌بخش از نوجوانی وارد فضای حرفه‌ای مطبوعات شد؛ آن‌هم نه به‌عنوان یک استعداد نوپا، بلکه به‌مثابه هنرمندی که امضای شخصی دارد. چاپ اولین کاریکاتور، دریافت دستمزد و استقلال مالی زودرس، همزمان با تحصیل، از او چهره‌ای متفاوت ساخت. کاراکترهایی که خلق کرد—از ژیگولو تا رستم قرن بیست‌و‌دوم—بازتاب جامعه‌ای بودند پر از تناقض، تظاهر و فقر پنهان. طنز درم‌بخش نه برای خنداندن صرف، بلکه برای افشاگری بود؛ طنزی که از دل مشاهده‌ی دقیق خیابان، آدم‌ها و روابط اجتماعی بیرون می‌آمد.
 

تناقض؛ ماده‌ی خام هنر درم‌بخش 

تناقض، مهم‌ترین عنصر شکل‌دهنده‌ی جهان ذهنی کامبیز درم‌بخش است:
 

•    - گدای کراوات‌زده‌ای که فرانسه می‌داند

•    - باربری ناتوان که بارهای سنگین حمل می‌کند

•    - هنرمندی مشهور که ناگهان «بورژوا» خطاب می‌شود

•    - روشنفکری که از همه‌سو طرد می‌شود
   

این تصاویر، بعدها به زبان تصویر در آثار درم‌بخش تبدیل شدند؛ تصاویری ساده، موجز و جهانی که بدون نیاز به متن، معنا را منتقل می‌کنند.

سینما و سمبولیسم؛ از تصویر به معنا

ماهنامه شستی - سینما نقش مهمی در شکل‌گیری زبان بصری درم‌بخش داشت. او کاریکاتور را «یک فریم از یک فیلم» می‌دانست؛ صحنه‌ای کوتاه که تمام معنا در همان قاب خلاصه می‌شود. تأثیر فیلم‌سازانی چون برگمان، فلینی و تروفو، نگاه او را به سمت سمبولیسم سوق داد؛ به‌ویژه در فضایی که بیان مستقیم ممکن نبود. درم‌بخش توانست مفاهیم پیچیده‌ی سیاسی و اجتماعی را در قالب تصویرهایی ساده و شاعرانه ارائه دهد؛ زبانی جهانی که مخاطب هندی، اروپایی یا ایرانی به‌یکسان با آن ارتباط برقرار می‌کند.

سقوط، انقلاب و مهاجرت 

مسیر زندگی درم‌بخش، با انقلاب وارد مرحله‌ای تازه شد:
 

•    - تعطیلی مطبوعات و قطع درآمد

•    - مهاجرت خانواده و تنهایی در ایران

•    - فروش وسایل خانه برای زنده‌ماندن

•    - برچسب «هنرمند بورژوا» در اوج فقر
   

نقطه‌ی اوج این تراژدی، لحظه‌ای است که هنرمندی با یک گربه در خانه‌ای خالی می‌ماند؛ تصویری که خود می‌تواند موضوع یکی از کاریکاتورهای او باشد.

مهاجرت دوباره و شروع از صفر

بازگشت به آلمان با تنها یک چمدان و چهل مارک، چکیده‌ی زندگی درم‌بخش است؛ زندگی‌ای که بارها از صفر آغاز شد. او مجبور شد با مجلات کم‌اعتبار کار کند، صرفاً برای زنده‌ماندن. اما زمانی که دوباره به جریان اصلی هنر جهانی بازگشت، آگاهانه مسیرش را از فرصت‌طلبان جدا کرد.

درم‌بخش به‌تدریج جایگاه جهانی خود را بازیافت؛ همکاری با نشریات معتبر بین‌المللی و تثبیت نامش به‌عنوان یکی از چهره‌های مهم کاریکاتور کلاسیک جهان.

بازگشت به ایران؛ تلخیِ دیرهنگام 

بازگشت درم‌بخش به ایران نیز خالی از تناقض نبود:
 

•    - بازداشت ناگهانی به‌دلیل یک وام فراموش‌شده

•    - دستبند، تحقیر و سوءتفاهم اداری

•    - بازگشت فقط برای دیدن مادر پس از ۲۵ سال
   

این بازگشت، نه بازگشت پیروزمندانه، بلکه مواجهه‌ای دوباره با رنج، حافظه و زخم‌های قدیمی بود.

جمع‌بندی

کامبیز درم‌بخش قهرمان داستانی است که پایان خوش ندارد، اما حقیقت دارد. هنرمندی که زندگی‌اش آینه‌ی همان تصاویری است که خلق می‌کرد: ساده، تلخ، انسانی و عمیق. او ثابت کرد که هنر، حتی در سخت‌ترین شرایط، می‌تواند راهی برای بقا، بیان و ارتباط با جهان باشد.

برای مطالعه بیشتر به اخبار شستی مراجعه کنید.